Γεωπάρκο του Ψηλορείτη

Το Γεωπάρκο του Ψηλορείτη δημιουργήθηκε το 2001 από την τοπική κοινωνία, όπως εκφράστηκε μέσα από το Δ.Σ. του ΑΚΟΜΜ-ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ ΑΑΕ ΟΤΑ που έλαβε τη σχετική απόφαση και ανέλαβε τη διαχείρισή του μαζί με την επιστημονική καθοδήγηση του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης.

Το Πάρκο έχει έκταση περίπου 1272 τ. χλμ. και καλύπτει όλο τον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη, από τις νότιες παρυφές του στη λεκάνη της Μεσαράς και του Αμαρίου δυτικότερα, μέχρι τη βόρεια ακτή με τον Κουλούκωνα (Ταλαία Όρη), που αποτελεί τη φυσική του συνέχεια. Περικλείει όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος του Ψηλορείτη που είναι σπάνια και ξεχωριστά: την πλούσια γεωλογική του κληρονομιά, το βιοτικό περιβάλλον, το μοναδικό πολιτισμό και την ιστορία των ανθρώπων του. Εξάλλου ένα μεγάλο μέρος της οροσειράς του Ψηλορείτη είναι ενταγμένο στο Δίκτυο Natura 2000, ενώ επιμέρους περιοχές του είναι χαρακτηρισμένες ως Καταφύγια Άγριας Ζωής, ή ως Περιοχές Ιδιαίτερης Προστασίας για την Ορνιθοπανίδα. Παράλληλα, πολλοί οικισμοί του είναι χαρακτηρισμένοι ως Παραδοσιακοί, ενώ τα κτηνοτροφικά και άλλα προϊόντα χαρακτηρίζονται ως μεγάλης διατροφικής αξίας και αποτελούν βασικά συστατικά της Κρητικής διατροφής.

Η βόρεια και δυτική πλευρά του βουνού ανεβαίνει ομαλά όλη τη ρίζα και είναι γεμάτη μεγάλους οικισμούς από την πλευρά του Μυλοποτάμου, καλλιέργειες και πλήθος βοσκοτόπων. Η νότια και ανατολική όμως πλευρά του βουνού είναι πιο άγρια, καθώς από τις βουνοκορφές ξεκινούν άγριοι γκρεμοί που οδηγούν στον κάμπο του Ηρακλείου και της Μεσσαράς ή καταλήγουν στην κοιλάδα του Αμαρίου. Εκεί οι οικισμοί είναι χτισμένοι στη ρίζα του γκρεμού για να επωφεληθούν από τα βοσκοτόπια ή απλώνονται στις εύφορες καλλιεργήσιμες πεδινές εκτάσεις. Τα μεγαλύτερα ποτάμια που υπάρχουν διατρέχουν τις μικρές κοιλάδες της περιοχής, όπως ο Γεροπόταμος βόρεια, ο Αμαριανός και ο Πλατύς ποταμός νοτιότερα, ο Κουτσολίδης που αρχίζει από το δάσος του Ρούβα, καθώς και ο Ληθαίος που καταλήγει στην Αρχαία Γόρτυνα.

Συγκεκριμένα εκτείνεται σε οκτώ (8) Δήμους των νομών Ηρακλείου και Ρεθύμνου: στους Δήμου Αμαρίου, Ανωγείων, Μυλοποτάμου, Ρεθύμνης, Μαλεβυζίου, Γόρτυνας, Φαιστού και Ηρακλείου.

Η πρόσβαση στο Φυσικό Πάρκο Ψηλορείτη μπορεί να είναι:

Από την ανατολική του πλευρά, από την πόλη του Ηρακλείου μέσω του επαρχιακού δρόμου που ξεκινά από το Γάζι, και ενώνει διαδοχικά τα χωριά Τύλισσο, Γωνιές και Ανώγεια.
Από τη δυτική πλευρά του, από την πόλη του Ρεθύμνου μέσω της παλαιάς εθνικής οδού που συνδέει διαδοχικά τη μικρή πόλη του Περάματος με τα χωριά Γαράζο, Αξό και Ανώγεια.
Από τη νότια πλευρά του και από την επαρχιακή οδό που ενώνει διαδοχικά Ηράκλειο, Αγία Βαρβάρα, Γέργερη, Ζαρός, Καμάρες, Φουρφουράς, Αγία Φωτεινή, Αρκάδι, Μαργαρίτες, Πέραμα και Ρέθυμνο.
Από τη βόρεια πλευρά του, από τη νέα εθνική οδό Ηρακλείου προς Ρέθυμνο και στρίβοντας αριστερά στη σύνδεση προς τα χωριά Σίσες και Αλοίδες ή από την παλιά εθνική οδό Ηρακλείου προς Ρέθυμνο που ενώνει διαδοχικά τα χωριά Μάραθος, Δαμάστα, Γαράζο, Αξός και Ανώγεια.

Από όλες τις πλευρές του βουνού ξεκινούν φαράγγια που αποτελούν τις εξόδους του νερού καθώς αυτό κυλά ορμητικά προς τη θάλασσα, όπως και μονοπάτια που διασχίζουν το βουνό από τους αρχαίους χρόνους.

Σήμερα με το Γεωπάρκο του Ψηλορείτη καταβάλλεται η προσπάθεια να αναδειχθεί και να προστατευτεί η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά αλλά και να αποτελέσει ένα ακόμα εργαλείο για τη βιώσιμη και πραγματική ανάπτυξη αυτού του τόπου. Στα Κέντρα πληροφόρησης που λειτουργούν στα Ανώγεια και στη Γέργερη, αλλά και σε όλα τα γραφεία των Δήμων της περιοχής ο επισκέπτης θα βρει όλη την πληροφορία για την περιήγησή του στον χώρο και θα απολαύσει τη φιλοξενία των κατοίκων.

Το Γεωπάρκο έχει αναπτύξει παράλληλα και διάφορες εκπαιδευτικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν εκπαιδευτικά προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, δύο ειδικές Μουσειοσκευές για δραστηριότητες υπαίθρου, ενώ συνεργάζεται στενά για το σκοπό αυτό με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ανωγείων, που προσφέρει πληθώρα εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε σχολεία και ενήλικές, και με το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης για εξειδικευμένες επιστημονικές εκδρομές.

Στις 17 Νοεμβρίου 2015 στο Παρίσι, η Γενική Διάσκεψη της UNESCO αποδέχθηκε ομόφωνα τη δημιουργία του νέου προγράμματος του οργανισμού για τις Γεωεπιστήμες και τα Γεωπάρκα, (International Geoscience and Geoparks Program) σύμφωνα με το οποίο καθιερώνεται η αναγνώριση περιοχών με τον τίτλο «Παγκόσμια Γεωπάρκα UNESCO».

Μία περιήγηση στο Γεωπάρκο του Ψηλορείτη έχουν την ευκαιρία να κάνουν οι επισκέπτες στο Δημαρχείο Μαλεβιζίου, μέσα από τη διαδραστική οθόνη που τοποθετήθηκε στην είσοδο του κτιρίου. Εκεί, ο επισκέπτης μπορεί να βρει πληροφορίες και φωτογραφίες για τους γεωτόπους, το περιβάλλον και τον πολιτισμό του Γεωπάρκου, όπως αυτά αποτυπώνονται στον διαδραστικό χάρτη https://tours.nhmc.uoc.gr/geo/psiloritis/

Multimedia pages and map: https://tours.nhmc.uoc.gr/geoparks/map/idi/en/#

Τηλεοπτικό σποτ για τον Ψηλορείτη: https://youtu.be/OIE-gvnzfuU