Η αρχαία Τύλισος ήταν μια μινωική πόλη, της οποίας η ιστορία ξεκινά ήδη από την προανακτορική περίοδο, της οποίας η ακμή εντοπίζεται στο 1.650 έως το 1.200 π.Χ. Οι σχέσεις της με την Κνωσό ήταν στενές καθώς φαίνεται ότι αποτελούσε και διοικητικό της παράρτημα, με τη στρατηγική θέση στην οποία ήταν κτισμένη να λειτουργεί ως πύλη ελέγχου του περάσματος από την κεντρική προς τη δυτική πλευρά του νησιού. Η ευμάρειά της αποδεικνύεται, μεταξύ άλλων, και από τα νομίσματα που έκοβε, στις δύο όψεις των οποίων απεικονίζονται οι μορφές της Ήρας, του Απόλλωνα, αλλά και της Αθηνάς. Φαίνεται ότι οι κάτοικοι της αρχαίας πόλης ήταν ιδιαίτερα εκλεπτυσμένοι και καλαίσθητοι, όπως μαρτυρούν τα στοιχεία που ήρθαν στο φως! Στον αρχαιολογικό χώρο έχουν βρεθεί τρία μικρά μέγαρα με ανεπτυγμένο σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης, ενώ υπάρχουν πιθάρια και πλάκες με επιγραφές της Γραμμικής Α’, μιας γραφής αριστοκρατικής.
Τα πιο χαρακτηριστικά και σπάνια ευρήματα αποτελούν οι τεράστιοι χάλκινοι λέβητες (καζάνια) και ένα χάλκινο ειδώλιο εξαιρετικής αισθητικής, τεχνοτροπίας και μεγέθους, δεδομένα που αποδεικνύουν ότι η πόλη αποτέλεσε σημαντικό κέντρο χαλκουργίας. Την ίδια εντύπωση προκαλούν και οι μικρογραφικές τοιχογραφίες που κοσμούσαν τους τοίχους των μεγάρων και που όμοιές τους μόνο στην Κνωσό μπορεί να θαυμάσει κανείς! Στο ύψωμα «Πύργος» θα βρούμε στο επίπεδο του εδάφους ένα στενό άνοιγμα από το οποίο μόλις και μετά βίας χωράει να σταθεί ένας άνθρωπος όρθιος. Πρόκειται για την είσοδο του «Σπηλαίου της Τραπέζας» που αποτελούσε λατρευτικό χώρο για τους κατοίκους της αρχαίας πόλης όπως φαίνεται από τα όστρακα και τα ειδώλια που βρέθηκαν εδώ. Προσελκύει, επίσης, το ενδιαφέρον των σπηλαιολόγων και διαθέτει ένα επιβλητικό εσωτερικό διάκοσμο από σταλαγμίτες και σταλακτίτες που ξεπηδούν από τα ασβεστολιθικά πετρώματα.